بایگانی برچسب: کاظم مستعان السلطان

شهرزاد-کارآگاه: کشف کاظم مستعان‌السلطان و معمای تولد رمان پلیسی در فارسی

ویدیوی ارائه من در هفتادودومین برنامه شب های روشن (دانشگاه استنفورد) با موضوع: شهرزاد-کارآگاه: کشف کاظم مستعان‌السلطان و معمای تولد رمان پلیسی در فارسی در این لینک بارگذاری شده و قابل مشاهده است. https://www.youtube.com/watch?si=MD97apkS0fNkBa6O…

چکیده این سخنرانی انلاین: «این سخنرانی به بازخوانی خاستگاه رمان پلیسی در زبان فارسی از خلال کشف سرنخ‌هایی تازه درباره‌ی کاظم مستعان‌السلطان، نویسنده‌ی فراموش‌شده‌ی «صادق ممقلی: شرلوک هلمز ایران یا داروغه‌ی اصفهان (۱۳۰۴، کتابخانه شرق)» می‌پردازد؛ اثری که پیشگام‌ ژانر پلیسی در ادبیات مدرن فارسی به‌شمار می‌رود. با اتکا بر تحلیل متنی، اسناد تاریخی، منابع آرشیوی، بررسی سنگ‌قبر نویسنده، و مصاحبه‌های شفاهی، این پژوهش روایت ناپیدای تولد ژانر پلیسی را بازسازی می‌کند. یافته‌ها، نه تنها پرده از هویت پایه‌گذار ادبیات پلیسی فارسی برمی‌دارند، بلکه افق‌های تازه‌ای در فهم ما از نسبت ادبیات مدرن فارسی، جنبش مشروطه، و نقشِ شیوه‌های بومی داستان‌گویی در شکل‌دهی به ژانرهای ادبی گشوده و ما را به بازنگری در تاریخ‌نگاری ادبیات مدرن فارسی فرا‌می‌خوانند.»

سجل و محل تولد کاظم مستعان السلطان، خالق اولین رمان پلیسی فارسی

تحقیق من درباره مستعان‌السلطان از انجا شروع شد که حین ویرایش اثر او فهمیدم تاکنون او را اشتباه شناسایی کرده‌اند و هیچ اطلاعی از بیوگرافیش در دست نیست. اولین حدسیاتم براساس برخی مدارک در مرکز اسناد ملی ایران بود. فرض اولیه‌ام غیرمنتظره بود، اما درست از کار درآمد. من حدس زده بودم که برخلاف ادعاهای اشتباهی که شده بود، این نویسنده باید در دوره ناصرالدین شاه متولد شده و زندگی کرده باشد. یعنی این فرضیه را مطرح کردم که نویسنده متولد حدود پنجاه سال قبل از گزارش‌های پیشین است. مدتی بعد به مدد تلاش حسن حسینی‌نیکو در ضبط و مستندسازی گورستان امامزاده عبدالله، سنگ ‌قبر هوشی‌دریان را یافته و متوجه شدیم متوفی هزار وسیصدوبیست‌ویک است و بعدتر ردپای او را در برخی منابع تاریخی، منجمله در «تاریخ بیداری ایرانیان»، اثر ناظم‌الاسلام کرمانی. این موارد حدس مرا تایید کرد. خبر یکی از سخنرانی‌های ما که در مرکز کلکسیون کانن دویل در تورنتو درباره‌ این اثر انجام شد، به نظر یکی از اعضای خانواده هوشی‌دریان رسید و با ما در تماس شدند و به این وسیله چند سال پیش به دیدار دختر هوشی‌دریان رفتیم که دهه نهم زندگی خود را می‌گذرانند. من شرحی از این پروسه و نتایج تحقیقاتی آن قبل از این نوشته‌ام. عکس ضمیمه به آن تحقیقات یافته‌ی‌ جدیدی را می افزاید. چند ماه پیش موفق شدم یک نسخه از سجل (شناسنامه) مستعان‌السلطان، و یک پرونده اداری حاوی امضای او، و برخی اسناد شغلی‌اش بیابم. طبق این سجل نویافته (کامنت اول)، حالا می‌دانیم که کاظم مستعان‌السلطان هوشی‌دریان در تاریخ هزارودویست و پنجاه و سه شمسی در اصفهان، و از حاجی باقرخان و گوهرتاج خانم به دنیا آمده است. شناخت عمیق او از اصفهان دوره‌ی قاجار دلایل روشن‌تری یافت.