بایگانی دسته: داستان

پاره وقت

پاره وقت
——
همین‌طور که فکر می‌کردم ایرانی‌ها دارند برای یک جنگ داخلی یارکشی می‌کنند به همسرم گفتم راستی میوه برای امروزت چه بگذارم؟
موقع ناهار در دلم به کسی که توی گوش رقیب خوابانده بود آفرین گفتم زود اما فکری شدم مشتریِ در حال عوض شدن را چطور می‌شود قانع کرد؟
غروب با این فکر که ایرانی لولایی ست که در تندباد ول شده به آرامش رسیدم؛ آرامش یک استعاره چند احوال‌پرسی یا چند چرخش پول 
است؟
شب در خواب دیدم ریش‌های بلند جای سرسره‌ی دست را نگه می‌دارند. بیدار که شدم به‌ خودم مشکوک بودم.

بالاخره

فرض دوم درباره یک تصویر خیالی از آینده جامعه ایرانی خارج از کشور:
—–
سال دوهزار و شصت و هشت است.
«امروز اولین روزی بود که احساس کردم اینجا خانه‌ است».
جمعیتِ انبوهی از ایرانیان تورنتو در فرودگاه شهر جمع شده بودند. فرودگاه پر شده بود از پلاکاردهای تشکر از هر دو دولت ایران و کانادا. چند ماه پیش دو دولت توافقنامه‌ای برای حمل یک مقبره‌ی دینی از ایران امضا کرده بودند. اولین اجرای موفق وعده انتخاباتی دولت جدید ایران که توفیق او را در کسب آرای ایرانیان خارج از کشور به همراه آورده بود. سفر بین قاره‌ای امامزاده‌ با کسب حمایت اسپانسرهای متعدد از بین کسبه ایرانی در کانادا و تحت تولیت جامعه‌ی فروشندگان املاک و با بیمه‌ی معتبرترین بانک کانادا تحقق یافت.
جامعه‌ی ایرانی سر از پا نمی‌شناخت. اشک‌های شوق و دست‌های نیاز. زمین‌هایی در یکی از مزارع شمال تورنتو برای دفن امامزاده‌ی تازه‌وارد از طرف دولت کانادا اهدا شده بود.
«تا امروز از مرگ می‌ترسیدم. می‌ترسیدم جسدم زیر خاک تنها باشد».
آن‌روز واژه‌یی که بیش از هر واژه در دهان جامعه می‌چرخید یکی بود: «بالاخره».

دستگاه

وقتی که دیدم پاکتی برای بسته‌بندی آشغال‌ها نیست و دستگاه خودکار فضولات را بدون بسته‌بندی به جلو پرت می‌کند از خودم عصبانی شدم، جایی برای اعتراف نبود اما برای شلاق زدن به ذهنم نیازی به جا نبود. مشکل اما به همین جا ختم نمی‌شد. اشغال‌های عریان شوت هم که می‌شدند شتلق به دیواری در زیرزمین می‌خوردند و از هم‌گشوده پایین می‌افتادند. حالا پایین باید مدفونشان می‌کرد. دلیلش ساده اما مایوس کننده بود: اساسا حفره‌ای برای عبور آشغال روی این دیوار یا هر دیوار دیگری در زیرزمین تعبیه نشده بود. برخلاف انتظارم اما، این اشتباه معمار نه فقط مرا از عذاب اینکه بسته برای دستگاه شوتینگ نگذاشته‌ام نجات نداد که شرم و عصبانیتم هر لحظه از خودم بیشتر شد.
آیا این دستگاه پرتاب افقی با ان همه تشکیلات اساسا انجا بود که نشانم دهد گرچه کاری از پیش نمی‌برد تاثیری بر من می‌گذارد؟ مثل ‌روزها که گرچه زندگی‌ام را پیش نمی‌برد، ترش‌ترم می‌کند.

جای نگرانی

صدای باز شدن در‌‌ گاراژ را که شنیدم از اتاق خواب از طریق پله‌های مارپیچ خودم را به دم در رساندم. در گاراژ رو به خیابان باز شده بود. کسی انجا نبود. توقعم هم همین بود؛ که هراسش از واقعیتش تندتر باشد. به خانه برگشتم فریادزنان. زنم با کوله‌باری از لباس‌ها امد. برای جست‌و‌جو در هر اتاق باید لباسم را عوض می‌کردم. باید تمام خانه را با همه لباس‌هایی که در زندگی زناشویی پوشیده بودم می‌گشتم و در این راه از کل زور و استعداد همسرم استفاده می‌کردم. کسی نبود.
– شاید برای دزدی نیامده بود.
– یعنی خریدار بود؟
– ما که خانه را برای فروش نگذاشته‌ایم.
– لابد خوشش هم نیامده.
– فعلا جای نگرانی نیست

شرمندگی

از صبح که آن خواب را دیده بود از ترس نمی‌توانست بیرون بیاید. هر بار فکر می‌کرد کس یا کسانی می‌دانند. و اگر می‌دانستند چه باید می‌گفت؟ چطور باید مجابشان می‌کرد دست خودش نبوده است؟ گیرم خودآگاهش را تبرئه می‌کرد، ناخودآگاهش بی‌شک و تردید در شکل دادن آن خواب نقش داشت.
بازجو که روبه‌رویش نشست زیر گریه زد. درخواست کرد او را به خاطر ذهن آشفته‌اش ببخشد. اعتراف کرد که خواب دیدن برای او یک وسواس بیمارگونه است. از سر تنهایی. از سر عقده‌ای بودن. اعتراف کرد که اما گاهی جلوی این کار را نگرفته. که زورش می‌رسیده، ولی. خنده‌ی رضایت بازجو، اما دلش را کمی آرام کرد. پیش خودش شرمنده شد: چرا چیزی علیه خودم ندارم که لب‌های او را تا دیدن دندان‌هایش از هم بگشاید…

داستانک قانونی

هیچ‌وقت چیزی که نباید می‌خواند را نمی‌خواند. جستجوی حقوق مالکیت هر نوشته یا فیلم دلبستگی فکری و عاطفی او بود؛ کاری که پیش از پاسخ هر پرسشی انجام می‌داد. به این نتیجه‌ی حکیمانه رسیده بود: «به کتاب‌ها و فیلم‌های زیادی می‌توان دست یافت ولی حقیقت همیشه بعد از حقوق مالکیت حاوی اهمیت است: برای اینکه محتوایی رهایی‌بخش باشد باید پیش از آن به مالکیت خواننده در آمده باشد».
کم‌کم که بی اعتنایی دیگران به قانون را دید به دانش آن‌ها هم شک کرد. هر جمله‌ای که می‌شنید می‌خواست بداند گوینده چطور به طور قانونی آن اطلاعات را کسب کرده. حتی گاه رسید خرید یک کتاب یا خرید انلاین یک فیلم یا با مسامحه کارت عضویت در یک کتابخانه را می‌طلبید. گفتگوهایش مقطع شده بود؛ شبیه به جلسه اثبات دسترسی قانونی به فکری که ابراز می‌شد.
در مرحله بعد متوجه شد که نه تنها گویندگان که بسیاری نویسندگان نیز به قانون احترام نمی‌گذاشتند. شروع به مکاتبه با نویسندگان معاصر کرد، تا مدارک لازم برای اثبات قانونی بودن دسترسی‌شان به مطالب مورد استناد را برایش بفرستند. نویسنده‌‌های نادری اما به درخواست یک خواننده مشکوک پاسخ می‌دهند. خواندن هر چیزی جز کتابچه قانون را کنار گذاشت. چند شب که گذشت خوابی غم‌انگیز دید: کتاب‌های قانون دزدکی از توی کتاب‌های قانون قبلی بیرون می‌آمدند و بعد ردپای خودشان را پاک می‌کردند.
حالا ما اینجاییم. اواخر خواب او. تنها کاری که از دستمان برمی‌آید القای یک پایان‌بندی برای این خواب است: «همه ما کلمات یک کتاب دزدیده شده هستیم».

استعمار

داستانک
در خواب داشتم کسی را قضاوت می‌کردم که زمان حال مرا به استعمار خود در آورد. بعد چند فیل را به مستعمره خود افزود. آخر سر یک نفر از افسران سابق که غیر از شغل کنسولگری با یکی از شرکت‌های تجارتی هم زد و بند داشت به سرزمینش افزود و گفت: «فعلا شما سه نفر در اینجا ادای تاریخی که من در همین لحظه به شما می‌گویم در بیاورید. یادتان باشد این یک استعمار است: یک روز زودتر و دیرتر نمی‌توانید باشید». بعد زمان حال رفت.
بدون اینکه تاریخی گفته باشد. فیل نمی‌دانست من باید سوار او شوم یا او به سمت من حمله کند. افسر سابق نمی‌دانست آیا هنوز افسر سابق است یا می‌خواهد افسر شود یا اصلا در دوره او ضرورت تشکیل پیاده نظام به وجود آمده است. من فکر کردم برای قضاوت نیاز به تاریخ دارم. بدون زمان چگونه از قضاوت کردن ـ این خوابی که از بچگی برای ما دیده‌اند – لذت ببرم و تخیلم را از تحقیر کسی که نیست، که شاید تا قرنها بعد از این به وجود نخواهد آمد سرشار کنم.

داستانک: قسط بندی

اول که سانسور پولی شد من هم مثل بسیاری خوشحال شدم که کم‌کم قسطی هم می‌شود. کار و بار نوشتن رونق گرفت. آزادی بیان که آن‌قدر گیرت بیاید را همیشه هوس می‌کنی ببری بازار سیاه ببینی آنجا چقدر می‌شود فروخت. در بازار یک مرد سراغت می‌آید و می‌گوید: «چند»؟ خرید و فروش که صورت می‌گیرد آن آقا مرا که نویسنده سه خط بالا بودم می‌زند کنار.
داشتم خدمتتان عرض می‌کردم. همه چیز به یک نخ بند است. همه اتصالات موجود را می‌گویم. چیز کمی نیست. با مهارت همه را به یک بند تنبان وصل کرده‌اند. البته همه چیز در یک برنامه یک ساله یا سه ساله یا حداکثر ۷ ساله مستحکم می‌شود، البته مساله ما این است که … در فکر فروش نبودم ولی حالا که می‌فرمایید…
سه تا خواب دیدم که دو تایشان را بخواهم بگویم کلی خرج دستم می‌گذارد و واقعا این روزها دستم تنگ است. فعلا به همین خواب شل رضایت دهید تا سر ماه.

معما و آتش

جلو ماشین پلیس را گرفتم و هرچه التماس کرد حالیش کردم که باید تمام ماشین را بگردم. در جعبه عقب چند ورقه‌ی مشکوکِ بازجویی دیدم. از او خواستم آرام از ماشینش پیاده شود، پاهایش را اندازه عرض شانه باز کند، دست‌هایش را روی سقف بگذارد. چند دقیقه بعد حزبی که تازه بیانیه داده و از خطر فروپاشی نوشته بود التماس‌کنان به سمتم آمد. می‌خواست شفاعت پلیس را بکند اما فایده‌ای نداشت. نشاندمش روی جدول. سرش لای زانویش. مردی که رهبری یک تظاهرات را در زندان شکنجه کرده بود عرق‌ریزان ظاهر شد: «تو را به هر که دوست داری…». گفتم لال شود. رفت کنار بقیه. شاعری که هر روز شعری برای کشتار خوارج می‌نوشت به پایم افتاد. دستور دادم تا اطلاع ثانوی هر روز شعرش را توی دهانش بچپانند.
داشت همه چیز به خوبی و خوشی پیش می‌رفت که خوابم گفت: « من بعد از تعبیر دیگر هیچ ارزشی ندارم بگذار یک روز، فقط یک روز دیگر معما باشم». کمی شل شدم. پلیس و حزب و شکنجه‌گر و شاعر خوابم را هزار بار دور سرم چرخاندند و بعد سرم را پیچیده لای خواب به آتش کشیدند.

زندگی جزئی

در فیس‌بوک یک اندیشمند نستوه بود، در توییتر یک امنیتی پرونده‌ساز، در محافل عمومی لفظ قلم حرف می‌زد و در محافل خصوصی اهل هیچ جز روی یار و بانگ نوشانوش. در روزنامه‌ها طرفدار لیبرال‌ها بود، در شب‌نامه‌ها دنبال پیوند چپ‌ها و راست‌های افراطی. تلگرام را برای «همه چیز همین‌طور که هست» کنار گذاشته بود. در اعماق دلش خود را عارف می‌دانست و چشمش که پیش از خواب گرم‌ می‌شد به اینکه هنوز همه وجوه تفکری خود را نشان نداده لعنت می‌فرستاد.
کسی هنوز از جزییات خواب‌هایش خبر ندارد.